1985 සිට 2024 දක්වා කාලය ආවරණය වන පරිදි නිකුත් කරන ලද නව වාර්තාවකට අනුව, දශක ගණනාවක් තිස්සේ රාජ්‍ය ආරක්ෂක අංශ විසින් සිදු කරන ලදැයි කියනු ලබන අපයෝජනයන් සම්බන්ධයෙන් නිසි විමර්ශන පවත්වා නොමැති අතර වැරදිකරුවන්ට දඬුවම් ලබා දී නොමැති බව ඩේලි මිරර් සඳහන් කර තිබේ . මේ හරහා ශ්‍රී ලංකාව ගැටුම් ආශ්‍රිත ලිංගික හිංසනයට (CRSV) ලක්වූවන් සම්බන්ධයෙන් දිගින් දිගටම අසමත් වී ඇති බව එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

මෙම වාර්තාව මගින් සන්නද්ධ ගැටුම් පැවති සමයේදී මෙන්ම ඉන් පසුවත්, ප්‍රධාන වශයෙන් කොන් කරන ලද දෙමළ ප්‍රජාවට අයත් සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව සිදුවූ ස්ත්‍රී දූෂණය, ලිංගික වධහිංසා පැමිණවීම සහ අනෙකුත් ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කර ඇත. ඉතා සුළු සිද්ධීන් සංඛ්‍යාවකට පමණක් වැරදිකරුවන් හඳුනාගෙන දඬුවම් නියම වී ඇති නමුත්, බොහෝ විමර්ශන අතරමග ඇනහිට ඇති බවත්, සැකකරුවන් ඇප මත මුදා හැර ඇති බවත්, නැතහොත් සාක්ෂි පිළිබඳ ගැටලු හේතුවෙන් නඩු බිඳ වැටී ඇති බවත් මෙහි සඳහන් වේ. මෙය වාර්තාව හඳුන්වන්නේ “මුල් බැසගත් දඬුවම් නොලැබීමේ සංස්කෘතියක්” ලෙසයි.

වාර්තාවේ සොයාගැනීම්වලට අනුව යුද හමුදාව, නාවික හමුදාව, ගුවන් හමුදාව, අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව (CID) සහ ත්‍රස්තවාදී විමර්ශන කොට්ඨාසය (TID) ඇතුළු ආරක්ෂක අංශ, විශේෂයෙන් රාජ්‍ය රැඳවුම් මධ්‍යස්ථාන තුළ සිදු වූ අපයෝජනයන්ට නැවත නැවතත් සම්බන්ධ වී ඇත. 2009 වසරේ යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසුව ද මෙම හිංසනයන් සිදුවී ඇති අතර, 2024 වැනි මෑත කාලීන සිදුවීම් පවා උපදේශන මාලාවලදී වාර්තා වී ඇත.

ප්‍රහාරකයින් තමන් ඉහළ නියෝග මත ක්‍රියා කළ බවට සාක්ෂි ලබා දුන් අවස්ථාවලදී පවා, “විධාන වගකීම” (Command responsibility) පිළිබඳව විමර්ශනය කර ඇත්තේ ඉතා කලාතුරකින් බව වාර්තාව අවධාරණය කරයි.

ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට පවතින නීතිමය බැඳීම් නොතකා, නඩු පැවරීම් ඉතා අල්ප බවත්, නීතිමය සීමාවන් සහ පද්ධතිමය ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් වගවීම තවදුරටත් දුර්වල වී ඇති බවත් වාර්තාව සඳහන් කරයි. රජය විසින් මීට පෙර වාර්තා කරන ලද සිය ගණනක් ලිංගික හිංසන පැමිණිලි අතරින් ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයින්ට එරෙහිව පියවර ගෙන ඇත්තේ අතලොස්සක් සම්බන්ධයෙන් පමණි.

2018 වසරේ පිහිටුවන ලද වන්දි ගෙවීමේ කාර්යාලය ඇතුළුව, වින්දිතයින්ට සහාය වීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද යාන්ත්‍රණයන් අර්ථවත් වන්දි ලබා දීමට, පුනරුත්ථාපනයට හෝ මනෝ සමාජීය සහාය ලබා දීමට අපොහොසත් වී ඇති බව ද වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. උපදේශනයට සහභාගී වූ කිසිදු වින්දිතයෙකු ලිංගික හිංසනයට අදාළව කිසිදු වන්දියක් ලැබී ඇති බව වාර්තා කර නොමැත.

හදිසි ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඉල්ලා සිටින මෙම වාර්තාව, අතීත අපයෝජනයන් ප්‍රසිද්ධියේ පිළිගන්නා ලෙසත්, නිල වශයෙන් සමාව අයදින ලෙසත්, ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) වැනි නීති ඉවත් කරන ලෙසත් රජයෙන් ඉල්ලා සිටියි. එමෙන්ම දේශපාලන මැදිහත්වීම්වලින් තොරව ගැටුම් ආශ්‍රිත ලිංගික හිංසන නඩු හැසිරවීම සඳහා ස්වාධීන විමර්ශන සහ පැමිණිලි මෙහෙයවීමේ ආයතනයක් පිහිටුවන ලෙස ද එය අවධාරණය කරයි.

තීරණාත්මක පියවරක් නොගතහොත්, දිවි ගලවා ගත් අය දිගින් දිගටම නොවිසඳුණු කම්පනයන් සමඟ ජීවත් වනු ඇති බවත්, වගවීමේ බැඳීම් ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාව තවදුරටත් ජාත්‍යන්තර පරීක්ෂාවට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින බවත් එමගින් අනතුරු අඟවයි.

පැරණි ආණ්ඩු මෙන්ම වර්තමාන ආණ්ඩු කියන්නේද යුධ අපරාධ සිදුනොවූ බවයි. එවැනි තත්ත්වයකදී මෙවැනි අපරාධ සඳහා යුක්තිය ඉටුකිරීම කෙසේ සිදුවේද යන්න නිශ්චිත නැත.