ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලිය ඇගයීම සඳහා පැමිණි ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) විශේෂ නියෝජිත කණ්ඩායම, මෙරට මූල්‍ය විනය සහ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ එකඟතාවන් පිළිබඳව දැඩි නිරීක්ෂණයක නිරත වෙමින් සිටී.

IMF හි ශ්‍රී ලංකා දූත මණ්ඩල ප්‍රධානී එවන් පැපගෙයෝර්ගියු (Evan Papageorgiou) ගේ නායකත්වයෙන් යුත් 9 දෙනෙකුගෙන් යුත් මෙම කණ්ඩායම ජූනි 24 සිට ජූනි 30 දක්වා කොළඹදී කාර්ය මණ්ඩල මට්ටමේ (Staff-level) සාකච්ඡා පවත්වන අතර, මෙහි ප්‍රගතිය මත ඩොලර් මිලියන 335–350ක් වටිනා 8 වැනි ණය වාරිකය නිදහස් කිරීම තීරණය වේ.

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) නියෝජිත පිරිසක් විසින් ශ්‍රී ලංකාව සිය විස්තීරණ අරමුදල් පහසුකම් (EFF) වැඩසටහන යටතේ පවතින ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ කොන්දේසි මාලාව ඉටු කර තිබේද යන්න ගැන නැවත දැඩි නිරීක්ෂණයකට ලක් කරන බව වාර්තා වේ. මෑතකාලීන ආර්ථික කැලඹීම් හේතුවෙන් රජයට තාවකාලික නම්‍යශීලීභාවයක් ලබා දී තිබුනද , ප්‍රතිසංස්කරණවල වේගය අඩාල වී නොමැති බව ඔප්පු කිරීමට නිලධාරීන්ට දැඩි බලපෑමක් එල්ල වී තිබේ.

ශ්‍රී ලංකා දූත මණ්ඩල ප්‍රධානී එවන් පැපගේඕර්ගියු (Evan Papageorgiou) මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් නව දෙනෙකුගෙන් සමන්විත IMF කණ්ඩායමක් ජූනි 24 සිට ජූනි 30 දක්වා කොළඹදී නිලධාරී මට්ටමේ සාකච්ඡා පවත්වයි. මෙම සාකච්ඡා ප්‍රධාන වශයෙන් EFF වැඩසටහනේ හත්වන සමාලෝචනය, හදිසි මූල්‍ය ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම, රේගු ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සංශෝධිත මධ්‍යකාලීන ආදායම් උපාය මාර්ගයක් සඳහා වන සූදානම පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි.

නැවත වරක් බාහිර ගෙවීම් පැහැර හැරීමකට (Default) ලක් නොවී, ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ බැඳීම් ඉටු කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව දක්වන කැපවීම IMF හි ප්‍රධානතම අවධානයක් යොමු වී ඇති කරුණකි. වසර ගණනාවක මූල්‍ය අස්ථාවරත්වයෙන් පසුව, එකඟ වූ පරිදි ණය පියවීමේ කාලසටහන පවත්වාගෙන යාම ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය නැවත ඇති කර ගැනීමේ තීරණාත්මක නිර්ණායකයක් බවට පත්ව ඇත.

කෙසේ වෙතත්, රටේ ආර්ථික දැක්ම වඩ වඩාත් සංකීර්ණ වී තිබේ. මැදපෙරදිග පවතින ගැටුම් සහ ‘දිට්වා’ (Ditwah) සුළි කුණාටුවේ බලපෑම හේතුවෙන් උද්ධමනය ඉහළ යාම, ඉන්ධන ආනයන පිරිවැය වැඩිවීම, ජංගම ගිණුම දුර්වල වීම සහ සංචාරක ආදායම පහත වැටීම සිදුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙම අසාමාන්‍ය තත්ත්වයන් සැලකිල්ලට ගනිමින්, IMF ආයතනය 2026 වසර සඳහා වන මූල්‍ය ඉලක්ක තාවකාලිකව ලිහිල් කිරීමට අනුමැතිය ලබා දී ඇත.

මෙම සහනයට සුළි කුණාටුවෙන් පීඩාවට පත් පවුල්වලට සහන සැලසීම සහ හානි වූ යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන වෙන් කිරීම අරමුණු කරගත් රුපියල් බිලියන 500 ක පරිපූරක අයවැයක් ඇතුළත් වේ. 2027 වසරේදී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) සියයට 2.3 ක මුල් ඉලක්කය වෙත බලධාරීන් නැවත පැමිණිය යුතු බවට වන කොන්දේසිය මත, එම වසර සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්ත ඉලක්කය පහත හෙළීමටද IMF එකඟ විය.

මෙම නම්‍යශීලීභාවය නොතකා, හදිසි වියදම් මූල්‍ය අක්‍රමිකතා සඳහා නිදහසට කරුණක් කරගත නොහැකි බව IMF පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කර ඇත. වියදම් අනුමත කරන ලද හදිසි ප්‍රතිපාදන සීමාවන් තුළ පවතීද යන්න සහතික කිරීම සඳහා නිලධාරීන් රජයේ මධ්‍ය කාලීන අයවැය කාර්ය සාධනය සමාලෝචනය කරමින් සිටී.

මහ බැංකුව ද දැඩි මුදල් සීමාවන්ට මුහුණ දී සිටී. වැඩසටහනේ කොන්දේසි යටතේ, ශුද්ධ මූල්‍ය අරමුදල් සැපයීම (Net monetary financing) ශුන්‍ය මට්ටමක පැවතිය යුතුය. එමඟින් රජයේ වියදම් පියවීම සඳහා මුදල් මුද්‍රණය කිරීම සඵලදායී ලෙස තහනම් වේ. ඒ අතරම, රුපියල ස්ථාවර කිරීම සඳහා මහ බැංකුව විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළට මැදිහත් වී තිබියදී වුවද, ශ්‍රී ලංකාව ශුද්ධ විදේශ සංචිත අඛණ්ඩව ගොඩනැගිය යුතුය.

රාජ්‍ය පාලන ප්‍රතිසංස්කරණ (Governance reforms) යනු සමාලෝචනයට ලක්වන තවත් ප්‍රධාන අංශයකි. ස්වාධීනව පත් කරන ලද කොමසාරිස්වරුන් සහ මූල්‍ය අධිකරණ වෛද්‍ය විමර්ශන (Financial forensic investigations) සඳහා ප්‍රමාණවත් අරමුදල් සහිතව අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) පූර්ණ වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි IMF අපේක්ෂා කරයි.

රාජ්‍ය මූල්‍යයට දිගින් දිගටම බරක් වන පාඩු ලබන රාජ්‍ය ව්‍යවසායයන් (SOEs) ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම හෝ විකිණීම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු වී ඇත. භාණ්ඩාගාර ආධාර මත යැපීම අවම කිරීම සම්බන්ධයෙන් මැනිය හැකි ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කිරීමට රජයෙන් අපේක්ෂා කෙරේ.

මෙම සංචාරය අතරතුර, විනිවිදභාවය ඉහළ නැංවීම සහ ආදායම් එකතු කිරීම ශක්තිමත් කිරීම සඳහා සැලසුම් කර ඇති, දැනට ක්‍රියාත්මක වන ඩිජිටල්කරණ මුලපිරීම් ඇගයීමට ලක් කිරීම සඳහා IMF නිලධාරීන් ශ්‍රී ලංකා රේගුව ද නිරීක්ෂණය කළහ.

වත්මන් සමාලෝචනය සාර්ථකව නිම කිරීම තුළින් මිලියන 254 ක වටිනාකමකින් යුත් (එනම් දළ වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 335-350 කට සමාන) 8වන විස්තීරණ ණය වාරිකය නිදහස් කිරීමට මඟ පෑදෙනු ඇතැයි බොහෝ දෙනෙක් අපේක්ෂා කරයි. මෙහිදී නැවත වතාවක් අපේ රටට විස්තීරණ ණය පහසුකමක් වෙත යාමට සිදුවෙනු ඇති බවට වන මතය සම්බන්ධයෙන් තවමත් කිසිදු සඳහනක් කෙරී නැත.