ශ්රී ලංකාවේ අධ්යාපනය වෙළඳපල කාර්යක්ෂමතාවයෙන් පාලනය වන වෙළඳ භාණ්ඩයක් නොවේ; එය දුෂ්කර ලෙස දිනාගත් මහජන යහපතක්, ප්රජාතන්ත්රවාදී අයිතියක් සහ සමාජ ප්රතිනිෂ්පාදනයේ මූලික පදනමකි.
රටේ නිදහස් අධ්යාපන ක්රමය යටත් විජිත විරෝධී අරගලයෙන් සහ මහජන බලමුලු ගැන්වීමෙන් මතු වූ අතර එය සමාජ සංචලතාව, කලාපීය සමානාත්මතාවය සහ පුරවැසිභාවය සඳහා සාමූහික කැපවීමක් පිළිබිඹු කරයි.
ස්ත්රීවාදී දේශපාලන ආර්ථික දෘෂ්ටිකෝණයකින්, අධ්යාපනය කුසලතා සහ ඵලදායිතාව පමණක් නොව, සුරැකුම් ශ්රම කටයුතු , ප්රජාතන්ත්රවාදී සහභාගීත්වය සහ සමාජ සහයෝගීතාවය ද පවත්වා ගනී. විශේෂයෙන්ම ග්රාමීය, වතුකරයේ සහ පෙර යුධ ගැටුම්වලට ලක්වූ උතුරු සහ නැගෙනහිර ප්රදේශවල ගුරුවරුන්, අධ්යාපන සේවකයින්, රැකවරණය සපයන්නන් සහ සිසුන් ලෙස කාන්තාවන් මෙම පද්ධතියේ කොඳු නාරටිය වේ.
ශ්රී ලංකාවේ අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ ප්රභූ, තාක්ෂණික සහ වෙළඳපොළ න්යාය පත්ර අනුව සකස් වෙන විට, කාන්තා ශ්රමය, දැනුම සහ ජීවත්වන යථාර්ථයන් නොතකා හරිනු ලැබේ. මෙම බැහැර කිරීම ස්ත්රී පුරුෂ භාවය, පන්ති සහ කලාපීය අසමානතාවයන් මුල් බැස ගන්නා ප්රතිපත්ති නිපදවන අතර අධ්යාපනය එහි ඓතිහාසික සමාජ අරමුණෙන් වෙන් කරයි. අසමාන සංවර්ධනය, වාර්ගික ආන්තිකකරණය සහ යුද්ධයේ සහ ආර්ථික අර්බුදයේ කටුක උරුමයන් සලකුණු වූ රටක, එවැනි ප්රතිසංස්කරණ ගමන් මාර්ග දෝෂ සහිත පමණක් නොව, අතිශයින් භයානක ය.
මේ හේතුව නිසා, අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ සඳහා වූ මහජන කොමිසමක් පිහිටුවීම හදිසි අවශ්යතාවයකි. ශ්රී ලංකාවේ ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනය යනු තීරණ ගැනීමෙන් පසු සිදු කරන හුදු ක්රියා පටිපාටිමය උපදේශනයක් නොවිය යුතුය; එය මහජන ස්වෛරීභාවය මත පදනම් වූ හරයාත්මක ක්රියාවලියක් විය යුතුය. සැබෑ මහජන නායකත්වයෙන් යුත් කොමිසමකට කාන්තා අධ්යාපනඥයින්, ස්ත්රීවාදී විද්වතුන්, වෘත්තීය සමිති ක්රියාකාරීන්, සිසුන් සහ ප්රජා සංවිධායකයින් ඇතුළත් විය යුතුය – විශේෂයෙන්ම වතු කම්කරුවන්, ග්රාමීය කාන්තාවන්, මුස්ලිම් සහ දෙමළ කාන්තාවන් සහ උතුරු නැගෙනහිර ප්රදේශවල කාන්තාවන් වැනි කොන් කරන ලද ප්රජාවන්ගෙන් නියෝජිතයන් සිටිය යුතුය. ස්ත්රීවාදී සහභාගීත්වයකින් තොරව සිදුවන ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලීන් හරහා ශ්රී ලංකාවේ ප්රතිපත්ති සම්පාදනය තුළ ඓතිහාසිකව පැවති පීතෘමූලික සහ වර්ගවාදී බල ව්යුහයන් නැවත ප්රතිනිෂ්පාදනය වීමේ අවදානමක් පවතී.
ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) වැනි බාහිර පාර්ශවයන්ගේ බලපෑම යටතේ ජාතික ජන බලවේග (NPP) රජය අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ ඉදිරියට ගෙන යාමට දක්වන හදිසිය අතිශයින්ම කනස්සල්ලට කරුණකි. දායකයින් විසින් මෙහෙයවන ව්යුහාත්මක ගැලපුම් පිළිබඳ ශ්රී ලංකාවේ අත්දැකීම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ කොන්දේසි මගින් ප්රජාතන්ත්රවාදී තීරණ ගැනීම් විනාශ කරන ආකාරය සහ පොදු සේවාවන් මත වෙළඳපල තර්කනය පටවන ආකාරයයි. අධ්යාපනය තුළ, මෙය ක්රමයෙන් පෞද්ගලීකරණය කිරීම, කාර්ය සාධන දර්ශක සහ පිරිවැය-කාර්යක්ෂමතා රාමු ලෙස ප්රකාශ වන අතර, එමගින් ගුරුවරුන්ගේ ස්වාධීනත්වය හෑල්ලු කර සත්කාරක සහ අධ්යාපනික බර පවුල් ඒකක මතට පටවනු ලබයි – එය සමානුපාතික නොවන ලෙස කාන්තාවන් මත පැටවේ. එවැනි ප්රතිසංස්කරණ නිදහස් අධ්යාපනය සඳහා වූ ශ්රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත කැපවීමට පටහැනි වන අතර පන්ති, ස්ත්රී-පුරුෂ භාවය සහ ප්රාදේශීය අසමානතා උග්ර කිරීමේ අවදානමක් ඇති කරයි.
එබැවින් මහජන කොමිසමක නායකත්වය බුද්ධිමය ස්වාධීනත්වයක්, ස්ත්රීවාදී දේශපාලන කැපවීමක් සහ පුළුල් මහජන විශ්වසනීයත්වයක් සහිත පුද්ගලයන් අත තිබිය යුතුය. මහාචාර්ය අර්ජුන පරාක්රම සභාපති ලෙසත්, නියන්තිනි කදිරගාමර් ලේකම් ලෙසත් පත් කිරීමට කරන යෝජනාව මගින් පෙන්වන්නේ මෙම ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලිය දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්, පෞද්ගලීකරණ අජෙන්ඩාවන් සහ තාක්ෂණික ග්රහණයෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අවශ්යතාවයයි. එසේම, අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ තීරණ ගැනීමේ සෑම මට්ටමකම ස්ත්රීවාදී කාන්තාවන් අර්ථවත් ලෙස ඇතුළත් කිරීම අත්යවශ්ය වේ – එය සංකේතාත්මක නියෝජනයක් ලෙස නොව, ශ්රී ලංකාවේ සමාජ යථාර්ථයන් මත පදනම් වූ ප්රතිපත්තිමය දැනුම නිෂ්පාදනය කරන්නන් ලෙස විය යුතුය.
ප්රජාතන්ත්රවාදී උපදේශනයකින් තොරව – විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන්ගේ සහ ස්ත්රීවාදීන්ගේ නායකත්වයකින් තොරව – ශ්රී ලංකාවේ අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ සිදු කිරීම මගින් සමාජ අසමානතාවය ගැඹුරු වන අතර, නිදහස් පොදු අධ්යාපන ක්රමය දුර්වල වී බැහැර කිරීමේ ප්රතිපත්ති සම්පාදන ක්රම සාමාන්යකරණය වනු ඇත. ස්ත්රීවාදී ආර්ථික දෘෂ්ටිකෝණයකට අනුව, මේවා මධ්යස්ථ හෝ තාක්ෂණික ප්රතිපත්ති තීරණ නොවේ; ඒවා කාන්තාවන්ට සහ අන්තිකරණයට ලක්වූ ප්රජාවන්ට අසමානුපාතික ලෙස හානි කරන ව්යුහාත්මක අහිමි කිරීම් (dispossession) වේ.
එබැවින් දැනට ක්රියාත්මක වන සියලුම අධ්යාපන ප්රතිසංස්කරණ වහාම නතර කළ යුතුය. ආපසු හැරවිය නොහැකි හානියක් වැලැක්වීමට සහ සමානාත්මතාවය, රැකවරණය, ප්රජාතන්ත්රවාදී වගවීම සහ පොදු අවශ්යතා මත පදනම් වූ සහභාගීත්වයෙන් යුත්, විනිවිද පෙනෙන, ස්ත්රීවාදී සහ මහජන නායකත්වයෙන් යුත් ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලියකට ඉඩ සැලසීම සඳහා මෙම විරාමය අත්යවශ්ය වේ.
ජානකී සෙනෙවිරත්න – (ලේඛකයා ආර්ථික විද්යාව පිළිබඳ ශාස්ත්රපති උපාධියක් සහිත ස්ත්රී පුරුෂ භාවය සහ සංවර්ධන උපදේශකයෙකි)
මෙම ලිපිය Education reform must be democratic, transparent, people-led and inclusive of women and feminist voices යන මාතෘකාවෙන් සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පතේ පළවූ ලිපියක පරිවර්තනයකි.
